Staropolska sztuka wojenna XVI-XVII wieku

W dwudziestu siedmiu artykułach i rozprawach autorzy, często wybitni historycy, ukazują świat na styku dwóch kultur: Wschodu i Zachodu w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przyglądają się ciekawym postaciom i wydarzeniom, które miały miejsce także w średniowiecznej Europie. Książkę – dedykowaną przez kolegów, przyjaciół i uczniów prof. Tadeuszowi Wasilewskiemu – wzbogacono bibliografią jego prac za lata 1957-2003.

Książka opisuje związki pomiędzy francuskim ministerstwem spraw zagranicznych a jego prasowym organem „Gazette de France” w okresie pierwszego rozbioru Polski. Przedmiotem porównania jest korespondencja francuskich dyplomatów w Warszawie oraz artykuły francuskiego czasopisma opisujące przygotowania i przebieg sejmu, który w latach 1773-1775 zatwierdził pod przymusem traktaty rozbiorowe oraz dokonał znaczącej reformy polskiego ustroju, powołując do życia kosztem prerogatyw królewskich Radę Nieustającą. Pozwoliło to określić stan wiedzy francuskiej dyplomacji o wydarzeniach w Polsce oraz stwierdzić, w jakim zakresie udostępniła ją szerszej publiczności. W wyniku porównań z inspirowanym przez królewski Gabinet „Courier du Bas-Rhin” ukazano wysiłek propagandowy Stanisława Augusta, któremu udało się również na łamach „Gazette de France” zamieszczać teksty przedstawiającego racje jego polityki. Działania propagandy króla były częścią jego zabiegów o zbliżenie z Francją, popierającą dotąd jego wrogów – konfederatów barskich. Zbliżenie to, jak się zdaje, służyć miało wzmocnieniu pozycji Polski i jej władcy wobec Rosji. Za ministerstwa diuka d’Aiguillon działania te padały w Wersalu na podatny grunt. Z chwilą jednak śmierci Ludwika XV i objęcia resortu spraw zagranicznych przez hrabiego de Vergennes (lipiec 1774), Francja uznała Polskę za sferę wyłącznych wpływów Rosji, porzucając tym samym zadawnioną tradycję utrzymywania w Rzeczypospolitej własnych. Z punktu widzenia propagandy Stanisława Augusta oznaczało to zamknięcie możliwości publikacji własnego stanowiska w „Gazette de France” i konieczność skupienia się na inspiracji międzynarodowej prasy z Holandii i Północnych Niemiec, w nadziei na zmianę stanowiska Wersalu pod naciskiem kształtowanej tą drogą francuskiej opinii publicznej. Sprzyjał temu wzrost jej znaczenia w latach poprzedzających Rewolucję Francuską.